Mona Lisa Smile

Gisteren heb ik de film "Mona Lisa Smile" (2003) gezien, en het bleef me wel bezighouden. In eerste instantie leek het een romantische vrouwen feel-good film te zijn, maar achteraf was het niet zo'n voorspelbaar plot met een ideale vrouw en een ideale man die elkaar leuk vinden, ruzie krijgen en het weer goed maken. Eigenlijk ging het niet eens om de mannen die erin voorkwamen.

Het verhaal is gebaseerd rond Wellesley College, een hogeschool voor meisjes waar vooral de elite naar toe gaat. Omdat ze niemand anders konden krijgen hebben ze een docente kunstgeschiedenis uit Californië aangenomen, die langzamerhand doorkrijgt dat ze niet op een hogeschool is beland, maar op een veredelde huishoudschool. De reacties van mensen op moviemeter.nl zijn vooral negatief, dat het een vrouwenfilm is, saai en voorspelbaar. Ik zag er daarentegen veel vragen in die de moeite waard zijn om over na te blijven denken.

• Zo blijkt dat de eerste les die de docente geeft volgens de syllabus helemaal te mislukken omdat iedereen de syllabus en aanbevolen literatuur gelezen heeft, en dus alle antwoorden weet. De volgende les pakt ze het anders aan door moderne kunst te laten zien. Een aantal meisjes raken in de war, waar zijn de regels gebleven? Wie bepaalt wat kunst is en waarom? Is kunst alleen maar mooi en perfect? Of is het een uitingsvorm? Wie is gezaghebbend in het bepalen van wat kunst is? Later volgt een les over van Gogh, waarin het contrast gegeven wordt tijdens het niet gewaardeerd worden van zijn werk tijdens zijn leven, omdat hij zich niet wil conformeren aan de geldende normen, maar nu zijn er schilderpakketten waarmee je op nummer zijn bekende schilderijen kunt kopieëren, totaal ingaand tegen alles wat van Gogh tijdens zijn leven voorstond. Kunst is niet het verleden, het is ook het heden en de toekomst.
• Verder kan de docente totaal niet omgaan met de intelligentie van de meisjes en het doel wat ze voor ogen hebben: huisvrouw worden, en de allerperfectste ook nog. Ze stimuleert een meisje zich aan te melden voor de rechtenfaculteit op Yale, waar ze ook wordt aangenomen, maar ze besluit te trouwen en de aanmelding te laten voor wat het is. Als de docente dat hoort kan ze niet blij zijn voor het meisje, waarop het meisje zegt dat de docente wel tolerant en vrijgevochten lijkt te zijn, maar als iemand andere keuzes maakt dan dat zij goed vindt, dan kan ze dat niet accepteren. Herkenbaar in deze tijd, waarin tolerantie de algemene mening volgt (of andersom) en een afwijkende mening (ik ben dokter, maar blijf thuis om voor de kinderen te zorgen) als niet verantwoordelijk en niet toegestaan wordt gezien.
• Een ander meisje heeft er alles voor over om te trouwen, heeft alles voor elkaar, maar haar man blijkt niet van haar te houden, wil niet met haar naar bed en ze is doodongelukkig. Ze kan niet meer bij haar moeder terecht, want een getrouwde vrouw moet haar eigen boontjes doppen. Ze schrijft harde stukken tegen de docente, die de meisjes zou doen rebelleren tegen de rol die ze van nature hebben meegekregen, en doet haar best de schijn op te houden. Tot ze op den duur besluit een scheiding aan te vragen, ongehoord in die tijd. Aan haar moeder, die hoogst verontwaardigd is, laat ze de Mona Lisa zien. Die lacht wel, maar is ze ook gelukkig? Wanneer word je gelukkig? Door aan de verwachtingen te voldoen? Of juist niet? Of soms wel en soms niet? Is geluk het hoogste doel? Of is een netjes en goed leven het maximaal haalbare? Wanneer geef je je ongeluk toe?
• Het laatstgenoemde meisje valt een keer keihard uit tegen een ander meisje dat met veel verschillende mannen uit gaat en ermee slaapt. Ze is ontzettend gemeen, maar het andere meisje heeft door dat ze het over zichzelf heeft als ze schreeuwt dat niemand van haar houdt, en omarmt haar, waardoor de liefde openbreekt. In plaats van zich beledigd te voelen, weg te lopen, terug te schelden, geeft ze een omhelzing en heeft ze de ander lief. En dat zorgt voor vrede en openheid. Wat doen wij in onze maatschappij? Denken we er nog aan dat een ander uit verdriet en machteloosheid kan kwetsen? Gaan we dan alleen voor ons eigen rechtvaardigheidsgevoel of proberen we ook de ander te helpen?

Kortom, geen voorspelbare romantische film, maar een film over een jaren '50 maatschappij, die eigenlijk niet eens zoveel verschilt als de onze... Wat zegt dat?